.
GRAFİK 1 : AKAL TEKSTİL
GRAFİK 2 : FORD OTOSAN
GRAFİK 3 : VESTEL
GRAFİK 4 : VESTEL
Çok kuvvetli bir formasyon olup
senetlerinizi satmanızda yarar bulunmaktadır. Belirli bir süredir
devam eden çıkış akımının sona erip, düşüşe geçildiğinin
sinyalini veren zirve görüntüsüdür. Uzun vadede verdiği
tahribat yüksek olan bir zirve görünümüdür ve düşüş akımı
sona erdiğinde büyük kayıplara
yol açar. Görüntü olarak insan vücudu örnek alınırsa sağ ve sol
omuzların ortasında yer alan kafa nasıl en yüksek seviyeyi oluşturuyorsa
senet grafiklerinde de orta kısımda yer alan ve en yüksek
seviyede olan zirvenin her iki yanında da daha düşük seviyelerde
oluşan iki adet zirve daha gözlemlenir. Formasyon uzun süredir
devam eden “ bull markets “ veya diğer adıyla “ boğa
piyasaları ” nın sonunda gerçekleşir.
Genelde yukarı yönde hareket eden ve büyük kazançların elde
edildiği çıkış akımlarının sonlarına doğru senette yüksek
işlem miktarı ile bir zirve ( fiyatların eriştiği en uç nokta
diyelim ) elde edilir. Daha sonraki düzeltme ( geri çekilme veya
fiyatlardaki düşüş ) senet fiyatını aşağılarda bir noktaya kadar çeker. Yeni alım dalgası ile senette yükselişe
geçilir ve senet eski zirve fiyatını da aşarak yeni bir zirveye
( bir önceki en uç fiyatında üstünde olan fiyata ) koşar. İkinci zirveye doğru olan bu koşuda işlem miktarının
azalması dikkatleri çekebilir.
Daha düşük işlem miktarıyla daha yüksek seviyelere gidilmesi
talebin ( tabii arzda azalıyor diye düşünenleriniz de olacaktır
) azalması anlamına gelebilir. Elde edilen yeni zirveden başlayan
satış- lar gittikçe yoğunlaşabilir. Zirve fiyatı ortada sipsivri
( dımdızlak ) kalacak şekilde belirginleşir. Artık elde edilen zirve sayısı
ikiye erişmiştir. Her ne kadar iyi ama daha sonra senet yeniden fırlayıp
daha yukarılara da gidebilir diyenler olacaksa da tedbirli olma
zamanı gelmektedir. Bu noktada her şey apaçık ortada olmasa bile
gözünüzün önündeki görüntüden şüphelenmeye başlamakta
yarar bulunmaktadır. Formasyonda eksik olan son taş üçüncü
zirvenin oluşması ile yerine oturacaktır. İkinci zirveden başlayan
düşüş genelde ilk zirveden başlayan düşüş sonunda elde
edilen dip noktasına yakın yerde veya biraz daha üst seviyelerde
oluşabilir. Çok nadir olarak görülse de ikinci dip noktası ilk
dip noktasından da aşağıda gelişebilir. Son çıkış
hamlesinde işlem miktarını düşüşü ( azalması ) hayra alamet
değildir. Çıkış cılız bir şekilde gelişip fazla uzağa
gidemeden satışlarla karşılaşılmakta ise durum iyiye gitmiyor
demektir. Artık uzun süren rüyadan uyanma ve gerçeklere dönme
zamanı gelmiştir. Senet üçüncü bir zirve yaptıktan sonra düşüşe
geçerek ilk iki dip noktasını bağlayan çizginin altına inerse
formasyon tamamlanmış sayılmaktadır.
Formasyonda iki dip noktasından geçecek şekilde çizilen çizgiye
teknik olarak “ boyun çizgisi – neckline “ denilmektedir. Bu
çizginin altına gidilmesi durumunda senet satılmalıdır.
Formasyon eğer endekslerde oluşursa piyasaların aşağılara gidişi
durumunda çok az senet prim yapacağından ve genelde senetlerin %
90’ nın da ( belki de daha fazla ) düşüş yaşanabileceğinden
senetlerden kurtulmak gerekmektedir.
“ Omuz – baş – omuz “ zirveleri her ne kadar gelişmiş
borsalarda uzun sürede gerçekleşmekte ise de İMKB’ de çok
daha kısa sürede oluşmaktadır.
Genelde göstergeler açısından “ RSI “ ve “ Williams’ % R
“ tipi göstergelerde bu tür formasyonlar
( Bakınız. “
Kurtlarla Tango “ adlı kitabıma ) senetlerdeki görüntüden
daha önce ortaya çıkarak yatırımcıları fiyatlar açısından
gelen tehlikeyi ( yaklaşan fırtınayı ) önceden haberdar
edebilir.
Düşüşlerin ne kadar olabileceği ( fiyatlardaki kayıpların
diyelim ) konusunda fikir yürütmek
isteyenler için kullanılabilecek en basit tekniklerden birisi formasyonun gereği
olarak şu şekilde bulunabilir ;
En yüksek zirveyi teşkil eden fiyat seviyesi ile o noktadan aşağıya
doğru dikine inildiğinde “ boyun çizgisi ” ne değdiği
noktadaki fiyat seviyesi arasındaki fark ( fiyat olarak - örneğin
2000 lira gibi ) bulunur. Daha sonra bu
fiyat farkı senetlerdeki fiyatların “ boyun çizgisi ” ni aşağı
yönde deldiği noktadan başlamak üzere aşağı yönde uzatılır
ve düşüş sonunda erişilebilecek fiyat seviyesi bulunur.
Elde edilen fiyat senetlerin aşağı yönde kat etmesi gereken minimum
fiyat seviyesidir.
Fiyatlar düşüş
trendi içinde hesaplanan fiyat seviyesinden de aşağılara
gidilebilir.
Yukarıda göreceğiniz örneklerde düşüşlerin yarattığı
tahribatları hep beraber izleyeceksiniz.
Aşağıda grafiklerin açıklamaları sunulmaktadır :
GRAFİK NO. 1 : AKAL TEKSTİL
Grafikte gösterildiği gibi senet yükseliş trendi içinde 22000
lere kadar geldikten sonra yatay bir bant ( aşağı eğimli olan
bir bant ) hareket ederek düzeltmeye girmekte. 50 günlük
hareketli ortalamanın altına inmeyen senette başlayan yeni alım
dalgası senedi " 1 " ile belirlenen "26000"
seviyesine kadar taşımakta. Satış dalgasının yarattığı düşüş
20 günlük hareketli ( düz çizgi ile belirlenen eğri )
ortalamada dengelenmekte ve senet yeniden tırmanışa devam
etmekte.
" 2 " numaralı zirvenin oluştuğu " 28000 " de
beliren yeni bir satış dalgası daha senedi aşağılara itmekte.
İlk düşüş ile ikinci düşüşte elde edilen dip noktaları (
grafikte biraz aldatıcı gözüküyor zira ikinci dipten değil de
biraz altından geçmiş belirtilen çizgi ) bir çizgi ile birleştirilirse
bu çizgi destek çizgisi haline dönüşmekte. teknik anlamda ise
" boyun çizgisi " olarak adlandırılabilir. " 3
" nolu zirveden sonra aşağı yönde başlayan fiyat hareketi
20 günlük hareketli ortalama ve boyun çizgisine de kırdıktan
sonra çok sert bir düşüşe geçerek yoluna devam etmekte. Bu şekilde
düşüşlerin neden gerçekleştiği konusuna gelince sebep olarak
formasyonun gerçekleştiğini gören yatırımcıların başlarına
geleceği tahmin ettiklerinden bir an önce satarak kaçmaya çalışmaları
gösterileceği gibi aynı zamanda senet alan yatırımcıları şoka
sokarak onlara mallarını sattırmama amacı da taşıyabileceğidir.
Nasılsa yarın çıkacak sendromuna takılan yatırımcı olup
biteni anlayamadığı için belli bir seviyeye kadar hızla çekilen
senette artık " çok düştü , satamam ki zararım çok
" düşüncesi içinde senedi uzun zaman kayıp üstüne kayıp
yaşayarak taşımak zorunda kalacaktır. Ta ki bir gün gelip çok
düşük fiyatlarda bıkkınlık yaşayarak " lanet
olsun bu artık hiç çıkmayacak galiba " diyerek satışa geçeceği
güne kadar.
Düşüşün ilk etapta nerelere kadar gelebileceğini hesaplamak için
ise yaptığımız işlem şudur :
28000 ve 22000 ( yuvarlak hesap diyelim ) arasındaki fark 6000 lira
( grafikte " x " ile gösterilmekte.) olmaktadır. Bu fark
senedin boyun çizgisini delme noktasındaki fiyattan ( " 22500
diyelim ) çıkartıldığında önümüze gelen rakam 16500
olmakta. Senet bu kadar düşüşü grafikte de gördüğünüz
gibi yaşamış. Elde edilen fiyat seviyesinin aşağı yönde
gelinebilecek minimum yer olduğunu unutmamak gerekmekte. daha da
fazla gidebilir dedik. Şimdi anlamaktasınız bazı yatırımcıların
başlarına neler gelebileceğini sezdikleri için yukarılarda bir
yerde neden senetlerden alel acele kaçmaya çalıştıkları !!
Senet baktığınız grafiğin elde edildiği Mart 15 2001 tarihi
itibarıyla 6000' ni bile görmüş.
GRAFİK NO 2 : FORD OTOSAN
30000' ler civarında gerçekleşen " ters omuz - baş - omuz
" tabanından sonra yükselişe geçen senet " 1 "
ile gösterilen yere kadar neredeyse soluksuz tırmanmakta. Gelen
satışlar 20 günlük hareketli ortalamada duruluyor. Alımların
gelmesi ile senet bu sefer " 1 " nolu zirve geçilip
" 2 " nolu fiyata gidilmiş. Kısa süreli satış sonrası
gelişen yeni çıkış hamlesi " 3 " nolu zirveye kadar
gidilmesine sebep olmakta ise de gördüğünüz gibi " 3
" nolu zirve fiyatlar fazla uzaklaşamadan ve diğer iki zirve
fiyatlarının üstüne de çıkamadan ortaya çıkmakta. Dipleri
birleştiren boyun çizgisinin kırılması ile de senet düşüş
trendine girmekte. Ortalamaların altına inildikten sonra yaşanan
hızlı düşüş yatırımcıları yüksek fiyatlarda (
maliyetlerde ) çakılı bırakmakta. 35000 lira civarında kısa süreli
bir sıkışma alanı yaşandıktan sonra düşüş yeniden başlamakta.
Çoğunuzun bildiği flama formasyonu oluştu burada. İlk düşüş
yüksekliği " x " ile gösterilen görüntüde sıkışma
alanının altına gidiş başladığında da bir o kadar "
yani " x " kadar mesafe aşağı yönde kat edilmekte.
Sadece zirve formasyonunun yarattığı tahribata bakacak olursanız
50000' li fiyatlardan " 17250 " ye inilmekte. % 60' a yakın
bir kayıp söz konusu !
GRAFİK NO 3 : DOLAR BAZINDA UZUN VADELİ
VESTEL GRAFİĞİ
( FORMASYONDA “ SAĞ OMUZ ” ANA ZİRVEYE EN
YAKIN YERDE OLUŞAN ZİRVEDE TANIMLANMAKTA )
" Vestel " senedinin dolar bazında
grafiğine bakacak olursak 1998 yılı krizinde “ 0.20 cent “
seviyelerinde dip yaptığını görmekteyiz. 99 senesinin başından
itibaren yükselişe geçen senet
“ 0.50 cent “ seviyesine yaklaştıkça satışlara uğramakta.
99 Ağustos depremi sonrası piyasalarda gelişen büyük çıkış
içinde hızla yükselen senet " 1.05 cent " seviyelerinde
zirve yapıp düzeltmeye uğramakta. “ 0.65 cent “e kadar sert
bir düşüş yaşayan senette daha sonra gelen alımlar fiyatı
“ 1.30 cent “ e kadar taşımakta. Yeni gelen satış dalgası
fiyatı “0.90 cent” e kadar indirmekte. Senet son bir hamle ile
yükselişe devam etmek isterse de “1.10 cent ” aşılamamakta.
Satışlar yoğunla- şırken hareketli ortalamalara kadar devem
eden düşüşle “ 0.75 cent “ seviyesi görülmekte.
Yeni çıkış hamlesi de daha öncekilerden aşağılarda bir zirve
yaparak “ 0.90 cent “ seviyesinde gelen satışlar içinde boğulmakta.
Artık “ 0.80 cent ” seviyesinden geçen destek çizgisinin aşağı
yönde geçilmesi ile formasyon tamamlanarak uzun vadeli düşüşe
başlanmakta. Görüntüde “ sağ omuz ” u “ 1.10 cent “
seviyesinde tek parça olarak kabul edip boyun çizgisini “ A “
ve “ B “ den geçecek şekilde de çizebilirsiniz. O zaman aşağı
yönde gerçekleşmesini beklediğiniz akım içinde ilk etapta
nerelere gelinebileceğini “ X “ lerle göstermekteyim. Bazılarınız
ise “ baş kısmını “ ikili zirve şeklinde görüp daha geniş
bir çerçeveye yayılan bir “ omuz – baş – omuz “ zirve
formasyonuna inanabilir. Eğer o şekilde bir görüntüye inanılıyorsa
da formasyon gerçekleştiğinde senedin düşüş tamamlandığında
nerelere inebileceğini “ Y “ lerle göstermekteyim.
Her iki şıktan hangisini seçmek gerekiyor diye soranlara ise
cevap şu olabilir ;
Her iki şıkta da senet zaten düşüşe geçmekte.
Satılmalı.
Nerelere gidebileceği konusuna gelince verilen
hedefler en az kat edilmesi gereken mesafeler olduğundan ve
kesinlikle son dip noktasını vermediğinden fazla da bir şey fark
etmemekte. Dip çalışmaları başladığında zaten bir şeylerin
oluştuğu konusunda fikir sahibi olmaya başlayacaksınız.
GRAFİK NO 4 : DOLAR BAZINDA UZUN VADELİ VESTEL
SENET GRAFİĞİ
(FORMASYONDA “ BAŞ “ KISMI İKİLİ ZİRVE ŞEKLİNDE
GÖSTERİLMEKTE – “ 1 ” VE “ 2 ” NOLU ZİRVELER )
Dikkat ederseniz “ baş “ ile ilgili kısımda “ 1 “ ve “
2 “ ile iki adet zirve görülmekte. Diğer anlamda bu kısım “
ikili zirve “ görünümünde. Daha sonraki düşüş içinde elde
edilen dip noktasından sonraki zirve de “ sağ omuz ” u teşkil
etmekte. “ Y “ ile belirlenen formasyonun yüksekliği fiyatların
“ boyun çizgisini “ kırdığı noktadan başlamak üzere aşağı
yönde taşındığında 98 senesinde yaşanan ekonomik depremin
fiyatlarına kadar inilmekte.
|